سایت اندیشگاه نانو فناوری وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی

معرفی اندیشگاه

مقدمه

گستردگی و پیشرفتهای روزافزون نانوفناوری در عرصههای مختلف، شرایطی را فراهم نموده است که مدیران و تصمیم سازان نیز نمیتوانند به راحتی اولویتها و حوزههای اصلی و اساسی فعالیت در این فناوری را تشخیص دهند. لذا وجود مراکزی که وظیفه مشاوره سیاستگذاری در این حوزه را بر عهده داشته و نقش کانون تفکر را ایفا نماید، ضروری به نظر میرسد.

کانون‌هاي تفکر یا اندیشگاهها با انجام مطالعات بين‌رشته‌اي و با به‌کارگيري کارشناسان متعدد، خوراک فکري لازم را در حوزه‌هاي مختلف براي مديران و سياستگذاران جامعه تامين مي‌کنند. هدف از تاسيس آنها اين است كه در كنار فرآيندهاي سياستگذاري عمومي، دولتي يا حكومتي قرار گيرند و به تصميم‌گيران جامعه‌ در جهت اتخاذ تصميم‌هاي استراتژيك در افق‌هاي بلندمدت كمك كنند. به تعبير ديگر تصميم‌گيران بتوانند با كمك اين كانون‌ها به سياست‌گذاري بلندمدت دست يابند.

اندیشگاهها به دور از تنش‌هاي رسمي موجود در فرآيند قانوني سياستگذاري و روزمرگي‌هاي اجرايي، به تدوين و انعکاس پيشنهادهاي سازنده و خلاقانه مي‌پردازند و با نوآوري فضاي سياستگذاري و تصميم‌گيري را از يکنواختي خارج مي‌کنند.

از جمله این اندیشگاهها، اندیشگاه نانوفناوری وزارت بهداشت است که به دلیل فقدان تجربه کافی در زمینه اندیشگاهها و همچنین نبود مرکز همتراز با ویژگیهای خاص یک اندیشگاه در کشور از اهمیت خاصی برخوردار است. در ادامه به معرفی بیشتر این اندیشگاه و فعالیتهای آن اشاره خواهد شد.

1) خدمات عمومی اندیشگاه نانوفناوری وزارت بهداشت

· انجام فاز شناخت مسائل ارجاعی و صورت بندی مناسب مسائل

· بررسی راه حلهای موجود یا پیشنهادی در خصوص مسائل ارجاعی

· پیشنهاد راه حل های مناسب در خصوص مسائل ارجاعی(در صورت جمع بندی قابل اعتنا)

· برگزاری جلسات هم اندیشی و ایدهپردازی در خصوص مسائل(جمع اندیشی)

· پیگیری ارتباط با گروهها و اعضای مختلف کمیته برای راهاندازی گروههای تخصصی

· شناسایی صاحبنظران و ایجاد شبکه فعال تحقیقی- عملیاتی

2) برنامههای اجرا شده در اندیشگاه نانوفناوری وزارت بهداشت

تدوین برنامههای اجرایی

برای پیادهسازی یک برنامه اجرایی داشتن نقشه دقیق اجرایی با توجه به تهدیدها، فرصتها، نقاط ضعف و قوت و زمانبندی مشخص و دقیق اجرا به همراه امکانات موجود قابل استحصال در برنامه، نهتنها به مجری در جهت اجرای برنامه کمک میکند بلکه به کارفرما در جهت درک از ابعاد برنامه و ارائه خواسته مشخص از مجری و پیگیری در اجرا نیز کمک خواهد نمود. لذا دقت در تنظیم برنامههای اجرایی از اهمیت فوق العادهای برخورداراست تا جاییکه در صورت یک اشکال کوچک و بیدقتی فرایند اجرای پروژه به طور کامل مسکوت مانده و قابل اجرا نخواهد بود. با همین منظر ارزش برنامههای عملیاتی بسیار بالا میباشد تا جایی که یک برنامه اجرایی دقیق با روشن کردن تمام نقاط روشن و تاریک مسئله میتواند زمان اجرای پروژه را برای مجری تاحدود زیادی بهینه کرده و ساختارهای پیچیده نظارتی را برای کارفرما ساده سازد.

با توجه به مطالب فوق برای هریک از برنامههای 19 گانه سند راهبرد ده ساله آینده توسعه فناوری نانو در جمهوری اسلامی ایران 1384-1393 در وزارت بهداشت با هدف طراحی برنامه اجرایی، دستورکارهای پروژههای اصلی یک برنامه تدوین میگردد. در این فرآیند، با استفاده از نظر کارشناسان و با استفاده از روشهای متفاوت، ارتباط هر برنامه با سایر برنامههای سند، مشخص میشود و همزمان براساس فهم به وجود آمده از جایگاه برنامه و تعامل آن با سایر سیاستها و برنامههای جاری در سطح کشور، مهمترین پروژههای عملیاتی آن به ترتیب الویت مشخص میشود.

تعیین حوزههای اولویتدار

تعیین حوزههای اصلی فعالیت وزارت بهداشت و مأموریتهای اصلی آن، فرآیندی از جنس تولید اولویت است. چنین فرآیندی، تنها از طریق اجرای روشهای اکتشافی امکانپذیر نیست. به عبارتی اولویت کشفشدنی نیست بلکه باید از طریق توجیه و اجماع کارشناسان، سیاستگذاران و کلیه ذینفعان صورت پذیرد.

به همین دلیل طراحی فرآیند تولید الویت از طریق جمع آوری اطلاعات شناسایی و ایجاد ارتباط با ذینفعان و تهیه مستندات و خوراک اولیه فکری برای اجرای فرآیند اصلی اهمیت مییابد. پس از طراحی فرآیند، اجرای آن از طریق گردهمآوردن ذینفعان، تشکیل پانلهای تخصصی، جلسات ذهنانگیزی و نهایتاً تدوین سناریوهایی برای اولویتهای توسعه فناوری نانو در وزارت بهداشت، امکانپذیر خواهد شد. ذکر این نکته ضروری است که خروجیهای فرآیند تولید اولویت از همان ابتدا قابل استفاده خواهند بود و طولانی بودن زمان برای تکمیل نتایج اجرا ضروری است.

در پروژه تعیین اولویتهای نانوفناوری در وزارت بهداشت، دو گزینه نانوبیوسنسورها و نانودارورسانی به عنوان اولویتهای نانوپزشکی کشور انتخاب شدند. برای نتیجهگیری بهتر از پروژه تعیین اولویت باید نقشه راه رسیدن به اولویتها باید مشخص گردد که این پروژه در حال حاضر در حال انجام است.

تهیه فاز اولیه رهنگاشت فناوری بر اساس حوزههای تمرکز تدوین شده

پس از تعیین حوزههای تمرکز، ترسیم مسیر رسیدن به اهداف تعیین شده از سوی کمیته هدف بعدی است. تهیه رهنگاشت با منظر جهتدار نمودن مسیر توسعه فناوری نانو در حوزه بهداشت و علوم پزشکی دارای اهمیت فوقالعاده است.

فاز اول این پروژه با عنوان بررسی و سنجش توانمندی های نانوپزشکی ایران انجام شده است. فازهای بعدی این پروژه شامل تشکیل کمیته راهبری، تیم اجرایی و پانل تخصصی و تدوین نسخه نهایی ره نگاشت است.

راه اندازی سایت مرکز رشد فناوری نانو و آنتی بادیهای مونوکلونال دانشگاه علوم پزشکی تهران

پیرو تفاهم نامه ای که بین مرکز رشد فناوری نانو و آنتی بادیهای منونوکلونال دانشگاه علوم پزشکی تهران و اندیشگاه منعقد گردید، مقرر شد تا اندیشگاه به عنوان مشاور و ناظر طرح برای راه اندازی مرکز رشد از پذیرش تا استقرار هسته ها و شرکتها آن مرکز را یاری نماید. در این راستا اندیشگاه وب سایت آن مرکز را طراحی و راه اندازی نموده است و وظیفه حفظ و نگهداری از آنرا به عهده دارد.

از دیگر پروژه های انجام شده میتوان به موارد زیر اشاره کرد:

o سازماندهی دانشگاههای کشور برای همکاری با کمیته نانوفناوری

o برقراری ارتباط با رابطین دانشگاهها جهت تکمیل بانکهای اطلاعاتی

o راهاندازی مرکز علمی- پژوهشی تحت عنوان" باشگاه نانوپژوهان" زیر نظر کمیته نانوفناوری وزارت بهداشت در دو دانشگاه علوم پزشکی قطب (تهران-شیراز)

o تدوین اساسنامه باشگاه نانوپژوهان

o ترویج نانوفناوری (انتشار لوح فشرده، مجله و بستههای کوچک آموزشی در زمینه نانوفناوری) در دهمین همایش علوم دارویی ایران

o یکی از مهمترین وظایف اندیشگاه تاکنون، همکاری با دبیر کمیته نانوفناوری در تصمیمگیریها و تصمیمسازیها بوده است. در همین راستا پاسخگوییهای سریع بسیاری انجام شده است که از جمله مهمترین آنها عبارت است از:

تعیین شیوه هزینهکرد اعتبارات ابلاغ شده به دانشگاهها در بخش نانوفناوری
تهیه گزارش فعالیتهای کمیته نانوفناوری به سفارش ستاد ویژه توسعه فناوری نانو
تهیه گزارش فعالیتهای کمیته نانوفناوری به مقام محترم وزارت

o تقویت نیروی انسانی با رویکرد «آموزش در حین کار»

o بررسی تطبیقی بین آزمایشگاههای خارج و داخل کشور در حوزه علوم نانو

3) پروژه های در حال اجرا

تجاری سازی طرحهای تحقیقاتی نانوپزشکی در کشور

مهمترین ثمره تحقیق و پژوهش در تمامی زمینه های علوم تجربی دستیابی به فناوری و محصولات با قابلیت تجاری سازی است. تنها راهی که تحقیق و پژوهش را سود ده نموده و منجر به ایجاد ثروت و افزایش سطح رفاه جامعه میگردد، فرآیند تجاری سازی علم و فناوری است. اندیشگاه فناوری نانو وزارت بهداشت بر آن شده است تا با بررسی فرآیند تجاری سازی تحقیقات دانشگاهی در حوزه نانوپزشکی الگویی مناسب و بومی برای تکمیل زنجیره ایده تا بازار در داخل کشور و با توجه به شرایط موجود ارائه نماید.

در این پروژه امکان و مسیر تجاری سازی تحقیقات دانشگاهی و 11 طرح حوزه نانو پزشکی مصوب در اسفند 1383 بررسی میگردد. و طرحهای منتخب از منظر قابلیت تجاری سازی محصولات یا فناوری را برای حمایتهای آتی در این مرحله به ستاد ویژه توسعه فناوری نانو معرفی می نماید.

راه اندازی مرکز رشد فناوری نانو و آنتی بادیهای مونوکلونال دانشگاه علوم پزشکی تهران

تهیه روش تدوین استانداردهای فناوری نانو در حوزه بهداشت و علوم پزشکی

استاندارد یکی از اهرمهای توسعه فناوریهای مدرن در کشورهای توسعه یافته میباشد. اساساً کشورهای صاحب فناوری به منظور انحصاری کردن فناوری، استانداردهای آن را نیز وضع میکنند. به عبارت دیگر استاندارد یکی از لوازم مهم جهت انحصاری کردن یک فناوری در خدمت یک کشور است. از این رو به منظور افزایش شیب رشد فناوری نانو در کشور و حل معضلات بخش خصوصی برای ورود به این عرصه استاندارد یکی از گامهای کلیدی میباشد.

انجام مطالعات تطبیقی در خصوص استانداردهای موجود در حوزه فناوری نانو در جهان و به دنبال آن بررسی مشکلات احتمالی و بررسی امکانات موجود برای ارائه یک متدولوژی به منظور انجام تحقیقات برای تدوین استاندارد ارائه خواهد شد.

این پروژه با موفقیت در حال انجام است. تا کنون قدم های خوبی در جهت انجام آن برداشته شده است. به این منظور کمیته استاندارد نانوفناوری در وزارت بهداشت تشکیل و پیمایش جهانی در زمینه استاندارد و ایمنی نانوذرات انجام شده است. در ادامه پروژه، به صورت هدفمند نهادهای درگیر در این زمینه وشرح وظایف آن ها و سپس برنامه های لازم جهت اجرای سیاستهای اتخاذ شده در کمیته مشخص خواهد شد.

توسعه بخش خصوصی در حوزه نانوپزشکی در کشور

یکی از نیازمندیهای مهم کشور در حوزه نانوپزشکی در حال حاضر توسعه بخش خصوصی در این حوزه است. در این راستا اندیشگاه در صدد ارائه مسیری صحیح به منظور تجاری سازی فناوریهای تولید شده در شرکتهای خصوصی نانوپزشکی در کشور است. به همین منظور فرایند ایده تا بازار برای شرکتهای فعال در زمینه نانوپزشکی در کشور و نیز این مسئله که این شرکتها در کدام مرحله از زنجیره ایده تا بازار هستند، مشخص میشود. با مشخص شدن این مسئله، اقدامات لازم برای تجاری سازی فناوریهای تولید شده در آن شرکتها مشخص و پس از یافتن توسعه دهندگان فناوری، میتوان فناوریهای مورد نظر را به محصول تبدیل و آنها را روانه بازار کرد.

در راستای انجام این پروژه فعالیت های زیر انجام پذیرفته است:

· انجام مصاحبه با شرکتهای فعال در حوزه نانوپزشکی به منظور ارتباط ایشان با توسعه دهندگان فناوری

· پیمایش جهانی شرکتهای موفق دارویی و تشخیصی در حوزه نانوفناوری

در فاز بعدی این پروژه قرار بر این است که با شرکتهای دارویی به منظور ترغیب آنها به عرصه نانوفناوری ارتباط موثر برقرار گشته و مطالعات انجام شده جهت شفاف سازی آینده و دورنمای مسیر نانوفناوری در اختیار آنان قرار گرفته شود.

آموزش

با توجه به اهمیت زیاد نانوپزشکی و بازار آینده آن، تحقیق و توسعه و سرمایه گذاری در آن از اهمیت ویژهای برخودار است. این امر نیازمند ترویج و ترغیب و هدایت صحیح دانشگاه و صنعت است. نیاز به آموزش در هر دو بخش صنعت و دانشگاه احساس میشود. این نیاز به خصوص در بخش صنعت بسیار مشهود است. با نگاهی به صنایع داخلی وابسته به وزارت بهداشت به خصوص صنایع دارویی، در زمینه تحقیق و توسعه مشاهده میشود که این صنایع عموما ضعیف بوده و عمدتاً به تولید محصولات قدیمی و تکراری می‏پردازند و کمتر به فکر رشد در زمینه فناوریهای جدید هستند. که برخی از دلایل آن می‏تواند ریشه در زمانبر بودن تحقیق و توسعه در صنایع بهداشتی بوده و برخی از آنها از عدم آگاهی، ناشی میشود. از اینرو اندیشگاه نانوفناوری وزارت بهداشت اقدام به تشکیل کارگروه آموزش نمود تا بتواند قدمی در حل مسائل فوق بردارد. فعالیتهای انجام شده توسط این کارگروه با در نظر داشتن نیازهای گروه های ذیربط در دانشگاه و صنعت در دو بخش اقدامات مستقیم و غیر مستقیم به صورت زیر میباشد:

آموزش غیر مستقیم

• ایجاد انگیزه در بخش خصوصی و وارد کردن بخش خصوصی به عرصه نانوفناوری با روشهای مختلف از جمله تشکیل جلسات حضوری با ایشان و در اختیار قرار دادن اطلاعات طبقهبندی شده به آنها

• همکاری اندیشگاه و نشریه ندای محیا (وابسته به شرکت داروسازی محیا) با ارائه مقاله ها و مطالب مربوط به نانوپزشکی در نشریه به منظور ترویج هدفمند بخش خصوصی و خصوصاً بخشهای تحقیق و توسعه در شرکتهای معظم داروسازی

• همکاری اندیشگاه و مجله فناورینانو (وابسته به ستاد ویژه توسعه فناورینانو) با ارائه مقالهها و مطالب مربوط به نانوپزشکی در نشریه به منظور ترویج مبانی ضروری جهت ورود به حوزه فناوری نانو، در برگیرنده زیرساختارهای لازم جهت تکمیل زنجیره ایده تا بازار

آموزش مستقیم

• برگزاری کارگاه آموزشی در حوزه صنایع و انجمنهای غذایی و آرایشی- بهداشتی و تهیه بستههای آموزشی هدفمند برای ایجاد انگیزه در بخشهای خصوصی در این کارگاه

• انجام مقدمات لازم جهت آموزش نهادها و واحدهای وابسته به وزارت بهداشت در زمینه نانوپزشکی